گفت‌وگو دربارۀ پوسترهای انقلاب اسلامی از آرشیو تصویر‌ی برج آزادی

گزارش نشست هفتم (۲۴ آذرماه ۱۴۰۲)

تأثیر اندیشۀ سیاسی بر طراحی گرافیک از منظر جامعه‌شناسی هنر

در این نشست از سلسله نشست‌های هنرهای تصویر‌ی ـــ معمار‎ی و شهر از دریچۀ مستند: نماد، قدرتِ مدنیت ـــ که با همکار‎ی مجموعۀ فرهنگی ــ هنر‎ی برج آزادی برگزار شد، اعضای گروه یله با همراهی کارشناسان و مهمانان به بررسی و خوانش پوسترها و آثار گرافیکی قبل و بعد از انقلاب ۵۷، و نقش آن‌ها در سیر تحولات فرهنگی ــ اجتماعی جامعه پرداختند. نعمت‌الله فاضلی ـــ انسان‌شناس و نویسنده ـــ و معراج قنبر‌ی ـــ پژوهشگر و طراح گرافیک ــ کارشناسان حاضر در این نشست بودند.

در ابتدای جلسه، فاطمه فرهنگی نیا با بررسی و تشریح مؤلفه‌های تسخیر فضا ـــ  تسخیر روانی، تملک نشانه‌ها یا فضا و تسخیر و تغییرات کالبدی  ـــ مقدمات ورود به بحث را فراهم کرد: «رویکرد این نشست ارائۀ خوانشی علمی بر وقایع، با اتکا بر مفاهیم جامعه‌شناختی، است و در طی آن جایگاه مدنیت در مقابل حاکمیت در دورۀ معاصر را بررسی خواهیم کرد. ملأعامی که می‌خواهد تابلوی اعلانات جریانات فکر‌ی حاکم بر جامعه باشد و هر یک از طرفین در تلاش است تا فضا را از آن خود کند».

 

در ادامه، معراج قنبر‌ی، گرافیست و دبیر نشست، به بررسی نمونه‌هایی از وقایع سیاسی ایران و جهان، و نقش آثار گرافیکی در سیر تحولات ناشی از آن‌ها پرداخت. در جریانات انقلاب مشروطه ـــ از آنجا که صنعت چاپ در ایران همچنان پدیده‌ای نوظهور به شمار می‌آمد ـــ غالب اعلانات سیاسی به‌صورت نوشتار‌ی تهیه و منتشر می‌شدند و تصاویر به‌خصوصی در آن‌ها نبود؛ هرچند به‌تدریج کاریکاتورهایی ساده به شب‌نامه‌ها افزوده شد.

  کمی جلوتر، در جریان جنگ جهانی اول، آگراندیسمان (بزرگ‌نمایی) در گرافیک موردتوجه قرار گرفت و استفاده از پوسترهای تک‌پرسوناژ رواج یافت. در جنگ جهانی دوم، شاهد جریان گرافیکی متفاوتی هستیم؛ به‌کارگیر‌ی جزئیات بیشتر‌ در آثار منجر به شلوغی تصاویر شده و حالتی نقاشانه به آن‌ها داده است. اعتراضات سال ۱۹۶۸ فرانسه، همراه با جریان گرافیکی جدیدی بود که بر آثار گرافیکی ایران نیز تأثیر بسیار‌ی گذاشت. تکنیک سیلوئت (ضد نور)، کاربرد کاریکاتور، محدود بودن رنگ‌ها و خلاصه‌انگار‌ی، از ویژگی‌های مهم این آثار به شمار می‌آیند.

طراحی گرافیک سیاسی در ایران، از زمان انقلاب مشروطه تا به حال، همواره دستخوش تغییرات بسیار‌ی بوده است؛ با این حال می‌توان شاخصه‌های مشترکی را در بازه‌های زمانی مختلف در آن یافت. برای مثال، کلام (اشعار و ضرب‌المثل‌ها) نسبت به تصاویر تقدم داشت، شابلون‌ها و تصاویر ساده بر دیوار همواره از جایگاه مهمی برخوردار بود و طراحی پوسترها، به‌علت ملاحظات فرهنگی، فاقد تصاویر مستهجن یا کنایه‌های توهین‌آمیز صورت می‌گرفت.

معراج قنبر‌ی پس از نمایش نمونه‌هایی از پوسترهای آرشیو شخصی خود، به تحلیل و بررسی پوسترهای موجود در آرشیو مجموعۀ آزادی پرداخت که شامل آثار گرافیکی مربوط به مناسبت‌های ۲۲ بهمن و ۱۷ شهریور (از مهم‌ترین مناسبت‌های پس از انقلاب اسلامی) بود.  در پوسترهای مناسبتی ۲۲ بهمن، گل لاله، جمعیت زیاد مردم و پرچم‌ها نقش مهمی داشتند. با وجود اضافه کردن کاریکاتورها یا تلاش برای طراحی سه‌بعدی آثار برای افزایش جذابیت آن‌ها، به‌دلیل خام بودن طرح‌ها و فونت‌ها و همچنین تکرار‌ی بودن ایده‌ها، از لحاظ کیفیت و زیبایی‌شناسی در درجۀ پایین‌تر‌ی قرار داشتند. هرچند پوسترهای مناسبتی ۱۷ شهریور از لحاظ ترکیب‌بندی و سایر کیفیات گرافیکی قوی‌تر بوده و خلاقانه‌تر طراحی می‌شدند، اما به‌طور کلی می‌توان گفت پوسترهای طراحی‌شده در دورۀ پیش از انقلاب اسلامی استانداردتر  بودند و از لحاظ زیبایی‌شناسی در سطح بالاتر‌ی قرار داشتند.

در ادامه، پس از بررسی سبک کار‌ی دو گروه اصلی فعال در این حوزه ـــ گروه ۵۷ و گروه برادران شیشه‌گران ـــ در  دوران پیش از انقلاب اسلامی، از بهزاد شیشه‌گران دعوت شد تا از تجربیات، اهداف و انگیزه‌های گروه خود برای مخاطبان نسل جوان بگوید. گروه شیشه‌گران ـــ متشکل از سه برادر به نام‌های اسماعیل، بهزاد و کوروش شیشه‌گران ـــ که در دهۀ پنجاه شکل گرفت، گروهی مستقل و خودکفا بود که با هدف رساندن صدای مردم جامعه و آرمان‌ها، خواسته‌ها و نیازهای آن‌ها، دست به تولید کارهای گرافیکی منحصربه‌فردی زد. پوسترهایی که این گروه طراحی و منتشر می٬کرد، از منظر زیبایی‌شناسانه کامل‌تر بود و با به٬کارگیر‌ی خطوط پیچانی به‌مثابۀ امضای برادران شیشه‌گران، از آثار دیگر آن دوره متمایز می‌شد.

بهزاد شیشه‌گران در این باره می‌گوید: «کارهای ما متأثر از خواست جمعی مردم در آن دوران بود. آزادی قلم، آزادی زندانیان سیاسی و اتقافات مهم آن زمان مانند جمعۀ سیاه، از همین دسته بودند. پیش از انقلاب ۵۷، ما بی‌نام و نشان،پوسترها را طراحی و چاپ می‌کردیم و خودمان هم شبانه روی دیوارهای شهر و مراکز اجتماعی مهم نصب می‌کردیم. می‌خواستیم هم‌صدا با مردم باشیم، مستقل باشیم، کار باکیفیت تولید کنیم و زنده هم بمانیم. سرمایۀ کار هم با درآمد شخصی خودمان و با معلمی، کار گرافیکی و نقاشی تأمین می‌شد؛ زیرا وابسته به هیچ نهادی نبودیم».

در ادامۀ نشست از دکتر نعمت‌الله فاضلی دعوت شد تا با تکیه بر مفاهیم جامعه‌شناختی تحولات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دهه‌های اخیر ایران را بررسی کند. او همچنین بر نقش پررنگ فعالیت‌های گرافیکی بر فرهنگ‌ساز‌ی و گذار از جامعه‌ای سنتی به مدرن تأکید کرد؛ چراکه  در طول سالیان، آثار گرافیکی تأثیر قابل‌توجهی بر تبلیغات و تشویق مردم جامعه، به همراهی با تحولات مختلف ـــ به‌خصوص تحولات پزشکی و بهداشتی ـــ داشته‌اند و نهادهای مختلفی نیز از این ابزار در جهت ارتقای وضعیت اجتماعی بهره برده‌اند. هرچند امروزه  بار تجار‌ی آثار گرافیکی در سطح شهرها با افزایش چشمگیر‌ی همراه شده و بر جنبه‌های دیگر غلبه کرده است.

 دکتر فاضلی دو مؤلفۀ رشد چشمگیر شهرنشینی، عبور از جامعۀ روستایی، مخصوصاً عشایر‌ی، در دهه‌های گذشته، و  آغاز نهضت سوادآموز‌ی ـــ که نقش مهمی بر افزایش آگاهی جامعۀ ایران ایفا کرد ـــ را از مهم‌ترین تحولات دوران معاصر ایران برشمرد و تأثیرشان را از هرگونه واقعۀ سیاسی دیگر‌ی نیز بالاتر دانست. چراکه تمام تحولات سیاسی و اجتماعی جوامع، از رشد اندیشه و تغییرات فرهنگی نشئت می‌گیرد. در بخش انتهایی نشست، زمانی به طرح پرسش و پاسخ میان مهمانان و کارشناسان اختصاص یافت و گفت‎وگوهای بیشتر‎ی پیرامون مسائل سیاسی و اجتماعی مطرح‌شده شکل گرفت.

نگارنده: درسا گلابی.

نمایش همه جمع کردن

97 پاسخ

  1. بازتاب: canadian cialis 200 mg.
  2. بازتاب: mexico viagra pills
  3. بازتاب: viagra paypal australia
  4. بازتاب: generic viagra online
  5. بازتاب: cialis no consultation
  6. بازتاب: taking cialis
  7. بازتاب: buy cialis from cananda
  8. بازتاب: bactrim nedir
  9. بازتاب: gabapentin intravenous
  10. بازتاب: valtrex hypothyroidism
  11. بازتاب: tamoxifen opakowanie
  12. بازتاب: buy lyrica online
  13. بازتاب: amlodipine lasix
  14. بازتاب: lisinopril droga
  15. بازتاب: semaglutide grocery list
  16. بازتاب: semaglutide jardiance
  17. بازتاب: cymbalta first week
  18. بازتاب: gabapentin theanine
  19. بازتاب: keflex 500 mg for dogs
  20. بازتاب: cefdinir vs amoxicillin
  21. بازتاب: depakote half life
  22. بازتاب: augmentin side effects
  23. بازتاب: desmopressin oral ddavp
  24. بازتاب: aripiprazole drug class
  25. بازتاب: celecoxib side effect
  26. بازتاب: what does celebrex treat
  27. بازتاب: ashwagandha and kratom
  28. بازتاب: bupropion moa
  29. بازتاب: acarbose patent
  30. بازتاب: what is robaxin 500
  31. بازتاب: is abilify dangerous
  32. بازتاب: actos sulfa
  33. بازتاب: is protonix bad for you
  34. بازتاب: semaglutide jaw pain
  35. بازتاب: remeron irritability
  36. بازتاب: how does tizanidine work
  37. بازتاب: sitagliptin fda approval
  38. بازتاب: synthroid crash
  39. بازتاب: ivermectin 0.5 lotion
  40. بازتاب: voltaren gel 3% coupon
  41. بازتاب: spironolactone generic
  42. بازتاب: Cefadroxil
  43. بازتاب: sildenafil near me
  44. بازتاب: cialis online pills
  45. بازتاب: levitra pills online
  46. بازتاب: que es sildenafil
  47. بازتاب: vardenafil dosage
  48. بازتاب: where to buy stromectol
  49. بازتاب: stromectol cvs
  50. بازتاب: tadalafil otc us 2017
  51. بازتاب: ivermectin generic name
  52. بازتاب: stromectol generic name
  53. بازتاب: ivermectin usa price